Ăn mắm cáy thì ngáy o o

Mắm cáy là một trong những đặc sản của vùng quê ven biển Hải Hậu, Nam Định. Thứ nước chấm sậm màu phù sa ấy không dễ ăn, nhưng đã mê rồi thì vắng bao nhiêu năm vẫn nhớ vì cái hương vị không tìm thấy ở những món nước chấm khác.
Quê tôi ai cũng biết câu thành ngữ “Ăn mắm cáy thì ngáy o o”.
Làng tôi bây giờ không còn ai câu cáy nữa. Nghề câu cáy dường như cũng thất truyền. Các con sông, con mương ở làng cũng bị bê tông hóa, không còn chỗ cho loài cáy trú ngụ. Mỗi lần về quê, nhìn những bờ sông đồng phục, thấy nhớ da diết dòng sông đôi bờ cỏ gà, cỏ mật rườm rà tới tận mặt nước đỏ au phù sa mỗi chiều, trong lòng lại bật lên câu hỏi: Bao giờ cho tới ngày xưa?

Bánh mì pate Nam Định

 Trong số 40 phố cổ cổ của Nam Định thì có đến 35 phố bắt đầu bằng chữ Hàng. 

Có những hàng chỉ Nam Định mới có như Hàng Mâm, Hàng Nâu, Hàng Rượu, Hàng Cau.

Giờ có nhiều phố đã được đổi tên mới nhưng phố Hàng Cau vẫn hiên ngang đứng cạnh cầu Đò Quan, sát bên Nhà Thờ Lớn Nam Định. Phố Hàng Cau xưa bán cau giầu phục vụ nhu cầu bỏm bẻm của cộng đồng. Chả biết hữu duyên như nào mà giờ phố Hàng Cau cũng nổi tiếng trong làng review ẩm thực với mặt hàng mũi nhọn cần răng khoẻ là bánh mì pate. 

Từ ngã ba Hàng Cau - Trần Hưng Đạo chỉ khoảng hai ba chục mét dài hè phố san sát khoảng mươi hàng bánh mì pate. Những đôi tay thoăn thoắt chế biến không kịp nhu cầu của khách. Chủ yếu là dân bản địa. 

Bánh mì pate Hàng Cau phải nói là ngon. Chỉ cần search trên Google là

có ngay 7749 kết quả. Khỏi cần mình khen thêm. Chỉ biết rằng về quê cứ hay phải ghé vào ăn ngay một bánh nóng pate trứng 40K cho bõ công tiết nước miếng rồi mua mang lên Hà Nội ăn cả tuần.

Đền Thánh Đức mẹ Mân Côi Ninh Cường

Cách cầu phao Ninh Cường nối đôi bờ sông Ninh Cơ của quốc lộ 37B chừng chưa đầy 500 mét là khuôn viên rộng lớn với quần thể kiến trúc Đền Thánh Đức Mẹ Mân Côi Ninh Cường.

Nhà thờ Ninh Cường xây dựng từ thời Cha Tràng Định, khởi công từ năm 1872 đến 1894 mới hoàn thành. Ngôi thánh đường nguy nga sừng sững cao 18m, tháp chính cao 50m, rộng 24m và dài 65m, kiến trúc theo phong cách nhà thờ Chính thống giáo với tháp chuông “củ hành” kết hợp với kiến trúc dụng mộc và ngói nam truyền thống của Việt Nam.

Ngôi thánh đường được xây dựng trong 22 năm và được trùng tu lại năm 1993 và hoàn thành trùng tu năm 1997. Đây cũng được coi là ngôi nhà thờ gỗ lớn nhất của Giáo Phận Bùi Chu.

Mấy ngày nay giáo dân nơi đây đang tất bật trang trí nhà thờ đón lễ Noel 2023.

Giờ lễ để có thể vào thăm bên trong thánh đường tuyệt đẹp với nhiều hiện vật, di vật: Thứ bảy 18:00; Chủ nhật 4 lễ: 4h30 , 6h45, 18h00 ,19h30. Dịp lễ Giáng sinh và Phục sinh mở cửa cả ngày.

Mình lớn lên trong thời gian khu vực 7 xã miền Trực thuộc địa giới hành chính của huyện Hải Hậu. Sau này, đến những năm 90, khi 7 xã này trong đó có xã Trực Cường được cắt trả để lập lại huyện Trực Ninh thì trong tiềm thức vẫn coi nơi đây là Hải Hậu. Cứ đi qua cầu phao Ninh Cường là cảm giác đã về tới nhà ❤️

Giáo phận Ninh Cường ngoài quần thể kiến trúc nhà thờ đặc biệt nói trên còn có rất nhiều nhà thờ của 8 giâu và 4 họ và một tu viện dòng Mân Côi. Do đó có thể dành thời gian tham quan lần lượt bởi mỗi nhà thờ lại có một phong cách kiến trúc đặc trưng khác nhau. 

Ngoài ra, về Hải Hậu thì không bao giờ lo không có đồ ăn ngon, bởi một lẽ rất đơn giản người nơi đây chỉ có đúng hai cái nết ấy là nết LÀM và nết ĂN mà thôi 😊

Từ Hà Nội về có 3 lối đi rất tiện lợi với số km bằng nhau chằn chặn trên dưới 130 km: 

1. Đi thẳng cao tốc Hà Nội - Ninh Bình - chuyển nối quốc lộ 37B. Đường này qua phà Đống Cao và cầu phao Ninh Cường. Đường này vắng nhưng tốn nhiều tiền nhất vì phí cao tốc và vé phà. Khoảng 2 năm nữa cầu Đống Cao xây xong thì cực tiện.

2. Cao tốc Hà Nội - Liêm Tuyền - ql21A - TL 490C qua thị trấn Liễu Đề - Ql37B. Qua cầu phao Ninh Cường.

3. Cao tốc Hà Nội - Liêm Tuyền - ql 21A - Ql 37B.

Từ đây đến nhà thờ đổ Hải Lý khoảng 15km, sang Kim Sơn - Phát Diệm chỉ còn độ 30 km. Hoặc đến Bùi Chu cũng sêm sêm. Rất tiện.

Khi nào biển động nên ghé thăm nhà thờ đổ trên bờ biển Hải Hậu

Hôm qua là một ngày biển động. Sóng bạc đầu gầm gào từ ngoài khơi dồn dập đổ sầm sập vào chân phế tích nhà thờ đổ Trái tim Chúa. 

Sự xung đột của hình thái thời tiết và dòng hải lưu khiến không gian biển mịt mờ. Mặt biển trắng xoá, xốp bông như ly capuchino khổng lồ. Có thể nhìn rõ hơi nước luồn qua những ô cửa vòm phong cách kiến trúc điển hình của châu Âu.

Nhà thờ đổ Hải Lý còn có tên gọi chính là nhà thờ họ Trái tim Chúa được xây dựng từ năm 1877, xưa kia thuộc làng chài Xương Điền. Vùng đất này là kết quả của công cuộc quai đê lấn biển mà nhân dân Hải Hậu tiến hành từ những năm đầu thế kỷ XVIII.

Ban đầu, nhà thờ được xây dựng rất đơn sơ, có diện tích 252m2, dài 14m, rộng 7m và được lợp bằng cỏ bổi. Từ thập kỷ thứ hai của thế kỷ XX, nơi đây bị biển xâm thực nhanh chóng. Nhà thờ Trái tim Chúa được di chuyển vào sâu phía trong, cách khoảng 3 km so với vị trí cũ.

Năm 1917, nhà thờ họ Trái tim Chúa được xây dựng lần thứ 2 với quy mô lớn theo thiết kế của kiến trúc sư người Pháp tại vị trí hiện nay. Nhà thờ được hoàn thành vào năm 1927 với khuôn viên rộng 9.330m2, dài 47m, rộng 15m. Tháp chuông cao 27m, vòm thánh giá cao 15m với kiến trúc cửa vòm, nhiều hoa văn trang trí theo phong cách châu Âu rất công phu, tinh xảo và đẹp mắt. Nhưng với sự xâm lấn mạnh của biển và sự khắc nghiệt của thời tiết, nhà thờ Trái tim Chúa cùng một số nhà thờ khác lại phải di chuyển vào sâu trong đất liền và được xây dựng lần thứ 3.

Năm 2005, cơn bão số 7 với sức tàn phá khủng khiếp đã phá hủy toàn bộ tuyến đê bao bên ngoài, “xóa sổ” ngôi làng chài dọc bãi biển Xương Điền - Văn Lý đồng thời “cuốn” theo các nhà thờ ven biển. Trong số đó chỉ còn lại duy nhất nhà thờ họ Trái tim Chúa vẫn giữ được tháp chuông, nền và một phần tường phía Bắc như dấu tích còn sót lại hiện nay.

Cách Hà Nội hơn 130km, giao thông thuận tiện. Hiện đã có các tour trải nghiệm phong cảnh các nhà thờ có kiến trúc ấn tượng của Hải Hậu. Có thể đi về trong ngày hoặc lưu trú ở mức độ bình dân.

Có thể sẽ không còn ngôi thánh đường trăm tuổi

Vậy nên, nếu các bác có ý muốn thăm các nhà thờ đẹp thì sớm dành thời gian ghé nơi này. Có thể chỉ trong thời gian ngắn nữa, tuyệt tác kiến trúc có tuổi 101 tuổi đời sẽ không còn tồn tại.

Chắc khi thiết kế và đặt viên gạch đầu tiên làm móng cho nhà thờ giáo xứ Tôn Đạo (xã Ân Hòa, Kim Sơn, Ninh Bình), cha xứ tên Kim người Pháp, không hình dung rằng, sau này, con đường trước khuôn viên nhà thờ được mở rộng, vị trí của nhà thờ bị kéo sát ra lề đường. Và những xe tải, xe khách hạng nặng ngày đêm rầm rập chạy qua sẽ khiến cho kết cấu của ngôi thánh đường bị ảnh hưởng. Trên mái và tường hông nhà thờ xuất hiện nhiều vết nứt lớn.

Một giáo dân coi sóc giúp lễ ở nhà thờ cho biết, từ hàng chục năm nay, giáo xứ cùng giáo dân đã tìm cách để “cứu” ngôi thánh đường này khỏi sự xuống cấp. Năm 2008, cha xứ từng mời thần đèn Nguyễn Cẩm Lũy về khảo sát mong muốn dịch chuyển nhà thờ lùi về phía sau 20 mét. Tuy nhiên, điều này không thực hiện được vì kết cấu móng không còn đủ chịu lực cho các thao tác kỹ thuật cho cuộc di dời. Sau đó, việc trùng tu bảo tồn được tính đến, dự toán cũng rất tốn kém với khoản chi phí ước tính gần bằng xây một ngôi thánh đường mới, song các kiến trúc sư không đảm bảo được sự toàn vẹn và vĩnh cửu của công trình. Vậy là phương án xây mới được bàn đến. Vị trí nhà thờ mới  được xác định dựng trên khu đất phía đông nam của nhà thờ hiện tại, phía sau khu vực hang đá, với phương án “copy” kiến trúc của nhà thờ cũ. Ngôi thánh đường hiện tại sẽ trở thành mẫu vật để thợ xử lý các đồ án hoa văn. Sau khi nhà thờ mới hoàn thành, có thể ngôi thánh đường này sẽ được hạ giải lấy không gian cho nhà thờ mới.

Nhà thờ giáo xứ Tôn Đạo được xây dựng trong 14 năm, từ năm 1922 đến năm 1936 thì hoàn thành. Tước hiệu nhà thờ là Đức Mẹ vô nhiễm, nằm sát cạnh đường số 10 nối thành phố Ninh Bình với huyện Kim Sơn. Nhà thờ đá Phát Diệm cách nơi này khoảng 6km. Trên đường tới thăm Nhà thờ Đá bạn có thể dành thời gian để chiêm ngưỡng ngôi thánh đường này.

Trên phiến đá gắn ở bức tường cửa chính, có ghi các thông số: Kích thước: Chiều dài 60m; Rộng 20m; cao 16m; tháp chuông 33 mét. (Tuy vậy, seach trên mạng thì thông số này có một số báo đưa không đồng nhất: Dài 52, rộng 25, tháp chuông cao 35m).

Ngoài việc khác biệt về mặt kiến trúc, về màu sắc nhà thờ giáo xứ Tôn Đạo chỉ sử dụng màu trắng chủ đạo. Khi hoàng hôn buông xuống, ánh nắng sẽ làm nhà thờ nhuốm màu hoàng thổ. Đặc biệt, xung quanh mái nhà thờ, các hệ thống thoát nước mưa được tạo hình linh thú vươn ra không gian, cực kỳ ấn tượng. Bộ ba cánh cửa chính vào nhà thờ cũng là một kiệt tác nghệ thuật chạm khắc. Trải qua hàng trăm năm, các chi tiết chạm khắc tinh xảo vẫn giữ được nét mềm mại, tinh tế.

Trong nhà thờ lưu giữ nhiều cổ vật có giá trị. Tại khu vực tay trái nhà thờ, phía sau gian Cung thánh hiện đang lưu giữ 2 bộ hài cốt của 2 người tử vì đạo. 2 bộ hài cốt được đặt trong 2 chiếc hòm gỗ, để. Mỗi hòm gỗ đều có dấu niêm phong khắc dòng chữ: Cha Phú Tuần; cha Khán Vinh. 

Chiều ngày Noel 2023, khi chúng tôi đến, có vẻ là may mắn vì đúng lúc người giúp lễ mở cánh cửa phía sau phòng phẩm phục. Chúng tôi vào được bên trong thánh đường và thoả thích ngắm nghía từng ngóc ngách và các đồ án hoa văn tinh xảo được những người thợ Việt Nam tạo ra hoàn toàn bằng tay từ một thế kỷ trước.

Rất tiếc có thể tới đây những tác phẩm này sẽ không còn tồn tại nguyên vẹn bởi sự xuống cấp nghiêm trọng của thiết chế tôn giáo đặc biệt này.

 

Bảo tàng có 8 bảo vật quốc gia

 Năm 1.000 người Chăm di chuyển xuống vùng Vijaya thuộc Bình Định ngày nay.

Khởi nguồn từ năm 192, sau gần 1.000 năm, những cuộc chinh chiến với Đại Việt đã đẩy dần người Chăm về phía Nam.

 Bình Định là một trong những vùng đất mang đậm dấu ấn văn hoá Chăm Pa. Bảo tàng Bình Định là một trong các bảo tàng có lượng hiện vật văn hoá Chăm lớn nhất của cả nước.

Với hơn 10 nghìn hiện vật, hầu hết là nguyên bản, có nhiều hiện vật còn nguyên vẹn. Như bảo vật tượng thần Mahisamardini thế kỷ 12.

 Sự phồn thực là đặc trưng của văn hoá Chăm Pa. Nếu như ở giai đoạn sớm, hình tượng Linga và Yoni rất điển hình thì ở giai đoạn Vijaya, biểu tượng này được cách điệu nghệ thuật với các biểu tượng chóp tháp rất duyên dáng được lưu trữ và trưng bày ở đây.

 Chị Thi Nhân, cán bộ bảo tàng cho chúng tôi biết, cả tỉnh Bình Định có 12 bảo vật quốc gia thì Bảo tàng Bình Định sở hữu 8 bảo vật. Chỉ riêng điều này đã xứng đáng để ghé. Rất tiếc trong rất nhiều review về Bình Định, hầu như thiếu vắng thông tin về địa chỉ văn hoá này.

 Bảo tàng Bình Định là kiến trúc được tận dụng lại nên chưa tiện lợi và đủ không gian cho khối hiện vật khổng lồ được lưu trữ ở đây. Tuy nhiên, bước chân vào đây sẽ được sự ma mị của những bức tượng thần níu giữ mọi giác quan, khiến người xem cảm thấy nếu đi thêm một vòng nữa cũng chưa đủ.

 Bảo tàng Bình Định nằm ngay cạnh Quảng trường chiến thắng ở Bãi biển Quy Nhơn, số 26 đường Nguyễn Huệ, thành phố Quy Nhơn. Giá vé tham quan rẻ bất ngờ chỉ 10k.

 

Nỗi nhớ ngày lập Đông

Công nghệ thông tin phát triển người ta có nhiều kênh để biết được thời tiết hôm nay ngày mai, thậm chí ngay lúc này. Trong những mùa xưa cũ, hẳn nhiều người còn nhớ chỉ có một kênh duy nhất để biết điều này mỗi khi mùa đông đến đó là bản tin thời tiết trên đài tiếng nói Việt Nam. “Tin gió mùa đông bắc. Một khối không khí lạnh từ phía bắc đang di chuyển về phía nước ta…”.

Hôm nay lập đông, nhiệt độ ngoài trời 21 độ C mở cửa ban công làn gió lạnh trong lành mơn man lên mặt. Nỗi nhớ vụn vặt những mùa đông xưa cũ lại ùa về.

Khi nghe đài báo đợt gió mùa thực sự của mùa đông, buổi đêm trước ngày trở gió bố sẽ lồng chăn bông, còn mẹ sẽ lấy bọc áo len vừa được hong nắng rõ nỏ từ hồi đầu tháng. Những chiếc áo len được mẹ và bà ngoại đan từ những cuộn len tháo ra từ chiếc áo cũ. Mẹ sắp sẵn ở cạnh giuờng của hai anh em để sáng hôm sau ngủ dậy là có áo ấm để mặc. Những chiếc áo mùa đông còn đượm hơi nắng thơm tho.

Ở vùng biển, gió mùa đến rất nhanh và mạnh. Hơi lạnh nhanh chóng đẩy lùi chút ấm áp của những ngày mùa thu còn lẩn khuất trong căn nhà gác tường lợp ngói trống trải. Khi những cơn gió mùa đông bắt đầu vật vã từng cơn, lật ngược tàu lá chuối ngoài vườn phía Đông thì những con gà mái mơ đậu trên cành hồng xiêm trước sân sẽ xù lông tránh cái sự lồng lộn lạnh lẽo của những cơn gió. Ở trong nhà bọn trẻ luôn thích thú với việc chui vào những chiếc chăn bông ấm sực nặng trình trịch.

Đêm lạnh đầu tiên của mùa đông bao giờ giấc ngủ cũng rất ngon. Khi ngọn đèn hoa kì tắt đi, trời tối đen như mực, giơ bàn tay trước mặt cũng không thấy gì. Khi cơn buồn ngủ chưa đến nằm nghe bụi tre nhà cụ Hoàn kẽo kẹt theo mỗi cơn gió vặn thì tưởng tượng ra bao nhiêu là ma đang vắt vẻo ngoài kia.

Hàng phi lao trước ngõ trường bổ túc là thánh địa của mùa đông. Mùa này thông bắt đầu chín. Gió mùa làm những quả thông khô rụng xuống. Đứa trẻ nào trong xóm cũng biết tự làm một cái bếp lò từ lon sữa ông Thọ có cái quai bằng dây thép dài khoảng 40 cm để tránh bị hơi nóng làm bỏng tay.

Thú vị nhất là lúc nhóm lò. Khi quả thông bắt đầu bén lửa thì cầm quay lò vung tay quay tít. Có khi cả chục chiếc lò cùng quay thi xem lò của đứa nào nhanh đượm nhất. Tạo thành một khung cảnh thú vị cứ như đang trong một nghi lễ nào đó. Tiếng quả thông cháy nổ tí tách. Khói thơm mùi nhựa, tiếng cười trẻ thơ giòn tan.

Mùa đông ăn gì cũng ngon. Có lẽ vậy mà trong nỗi nhớ mùa đông của tôi lại luôn có bóng dáng mùi vị của những món ăn mùa đông của mẹ.

Sáng sớm lạnh mẹ nấu một nồi cơm nếp bắc của vụ mùa tháng 10 vừa gặt. Mùi thơm của nếp mới se sẽ đánh thức bọn trẻ. Khi cơm chín tôi lĩnh nhiệm vụ ra chum chượp ở ngoài vườn chắt 1 bát nước mắm. Nước mắm chắt vàng sóng sánh như mật ong. Cơm nếp mẹ nấu khéo khô dẻo như đồ xôi. Cái vị cơm nếp bắc ăn với thứ mắm chắt thơm nồng, ngọt lịm còn lưu hương vị đến tận bây giờ.

Mùa đông ăn canh khoai nước mới thật là hợp. Những đọt khoai tía riềng non được làm sạch nấu chung với cá khoai, cho thêm nắm ngổ non thái nhỏ mứt hái ở cầu ao thì mùi thơm đặc trưng của canh khoai mới thực sự là hoàn hảo.

Sau này khi sống xa nhà, mỗi lần nhớ canh khoai tôi thường xoa tay vào lá ngổ hít hà mùi hương, tưởng tượng về một món ăn giản dị của mẹ. Để nấu được một nồi canh khoai thì phải biết bí quyết. Chỉ được dùng đũa cả đảo khoai, chỉ cần sơ ý dùng đũa con lúc đang nấu thì sẽ phải đổ bỏ. Nếu cố ăn sẽ bị ngứa sứt miệng. Đến giờ tôi cũng không biết vì sao lại thế.

Sau hôm gió mùa về buổi sáng sương mù giăng đầy ngõ vấn vít trên ngọn cau. Đi ngoài đường hạt sương bám cả trên lông mi lông mày. Mẹ bảo “Hôm nay lắm cá thu lắm đây”. Hết giờ lên lớp mẹ tất tả sẽ ra chợ chiều lựa một con cá thu tươi mang về ướp muối, ướp riềng. Sau khi lót nồi 1 nắm lá gừng tươi thì bữa cơm sẽ có nồi kho trứ danh mẹ chiêu đãi ba bố con.

Nhiều năm sau khi xa nhà thỉnh thoảng dịp đầu đông có ai lên Hà Nội mẹ lại nhờ gửi cho tôi một đùm cá thu kho.

Nhiều mùa đông mới đã qua, mẹ giờ là một bà cụ, trộm vía vẫn khỏe mạnh và thích chơi phây búc. Bọn trẻ con ngày xưa cũng bắt đầu già. Nhiều món ăn xưa bây giờ mẹ không còn nấu nữa. Nỗi nhớ mùa đông thỉnh thoảng có dịp lại ghé qua.

Ảnh: Ảnh mình chụp mẹ từ hồi mùa Thu